TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA EMDR

Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme (EMDR) terapisi, travma sonrası stres bozukluğu (TSSB) tedavisinde etkili olduğu bilimsel olarak kanıtlanmış, yapılandırılmış bir psikoterapi yaklaşımıdır. Francine Shapiro tarafından ortaya konulan EMDR tekniği anıların beyinde fizyolojik olarak saklanması ve bunların yaşamdaki deneyimlerini kapsamlı olarak ele alan bir yaklaşımdır ve travmatik anıların beynin bilgi işleme sisteminde disfonksiyonel biçimde saklandığı varsayımına dayanır (Solomon ve Maxfield, 2019). Bu işlenmemiş travmatik anılar bireyin şu anki ruhsal işleyişini bozmakta ve travmatik deneyimlere karşı aşırı ve uygunsuz tepkiler geliştirmesine neden olmaktadır (Shapiro, 2019). Adaptif bilgi işleme sürecine göre; travmaya dair işlenmemiş bellek ağlarının, işlenmiş olanlardan etkilenerek geçmişte yaşanmış bir durumun şu anda var olan bir duruma işlevsiz tepki verilmesine yol açtığı belirtilmektedir (Solomon & Maxfield, 2019). Bireyin zihninde işlenmemiş, disfonksiyonel anıların çift yönlü uyarım ile fonksiyonel hale gelerek adaptif anı ağları ile bağlantıya geçmeyi çift yönlü uyarımı kullanarak sağlar. EMDR yaklaşımının temel hipotezine göre anı ağları klinik semptomların temelinde yatan sebeptir (Shapiro, 2014).   Geçmişte uygun olmayan bir şekilde işlenmemiş olumsuz deneyimlerden yapılan işlevsel olmayan çıkarımlar, şimdiki deneyimlerin nasıl yorumlandığının temelini oluşturur. Yeniden işleme sürecinde çift yönlü uyarım ile çağrışımlar ortaya çıkabilir ve yeni ve uygun bağlantılar kurulur.

EMDR

EMDR terapisi sekiz aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada danışan ile terapötik ittifak kurulduktan sonra danışanın EMDR uygunluğu değerlendirerek detaylı bir geçmiş öyküsü alınır ve terapi hedefleri belirlenir (Shapiro, 2019). Sonraki aşama hazırlık sürecinde danışana EMDR protokolü ile ilgili bilgi verildikten sonra danışanın mevcut semptomları ile seans içi ya da seanslar arasında başa çıkabilmesine destek olabilecek güvenli yer, kaynak geliştirme, kutu egzersizi, rahatlama egzersizi, olumlu benlik, duygu yönetimi ve stabilizasyon teknikleri, davranışlarda olumlu değişim becerileri gibi duygusal regülasyon yöntemleri öğretilir (Shapiro, 2019).  Bir diğer aşama değerlendirme sürecidir. Bu süreçte terapi sürecinde çalışılacak travmatik anı, olumsuz inanç ve inanmak istediği olumlu inancı belirlenir. Öznel rahatsızlık düzeyi (SUD) ve pozitif  kognisyonu puanlandıktan sonra anıya eşlik eden duygular ve bedensel duyumlar belirlenir (Shapiro, 2019). Duyarsızlaştırma aşaması olan bir diğer aşamada danışan hedef anıya odaklanırken çift yönlü uyarım eşliğinde çağrışımsal deneyimlerini paylaşır. Anının duygusal yükünün hafiflediği bu süreçte öznel rahatsızlık düzeyi 0 ya da 1’e düşene kadar işlemleme devam eder (Shapiro, 2019).  Seçilen anı duyarsızlaştıktan sonra olumlu inançların anı ağına entegre edilmesi yerleştirmesi aşamasında gerçekleşmektedir. Bu aşamada pozitif kognisyonu esas anıya bağlayarak olumlu etkileri güçlendirmek hedeflenir (Shapiro, 2019). Altıncı aşamada beden taraması yapılır burada temel amaç olumsuz bedensel duyumların kalıp kalmadığını kontrol etmeyi ve işlenmiş anının bedensel bütünlükle örtüştüğünden emin olunmasını sağlar (Shapiro, 2019). Kapanış ve tamamlanma evresinde amaç şimdi ve burada’ya odaklanmaktır ve danışanın stabilitesi sağlanır. Bu aşamada seanslar arasında olabileceklerle ilgili bilgi verilir. Yeniden değerlendirme aşaması olan son aşamada yapılan tedavinin etkililiği terapist tarafından değerlendirilir (Shapiro, 2019).

EMDR terapisi travmatik anının duyarsızlaştırılmasının yanı sıra bireyin olumsuz inanışlarını pozitif kognisyonlarla ilişkili ağlarla güçlendirmeyi de amaçlamaktadır. EMDR terapisinin bilişsel yönü bu anlamda geçmişte işlenmemiş anılardan türetilmiş uygun olmayan inanışları, danışanın bugün hayatında nasıl davranışa dönüştüğünü anlamasına ve yeni bağlar kurarak anlamlandırmasına olanak sağlar (Maxfield, 2019). Bu bağlamda EMDR sadece semptomatik iyileşme değil, aynı zamanda bilişsel yeniden yapılandırma ve duygusal regülasyonu da destekleyici çok yönlü bir terapi tekniği olarak TSSB’de etkililiği kanıtlanmış olarak kullanılmaktadır.

TRAVMA SONRASI STRES BOZUKLUĞUNDA EMDR

KAYNAKÇA

Maxfield, L. (2019). A clinician's guide to the efficacy of EMDR therapy. Journal of EMDR Practice and Research, 13(4), 239-246.

Shapiro, F. (2019). Eye movement desensitization and reprocessing (EMDR) therapy: Basic principles, protocols, and procedures. Guilford Publications.

Solomon, R. M., & Maxfield, L. (2019). Francine Shapiro.